فضائل حضرت علی (ع ) در قرآن
قرآن بدون عترت و عترت بدون قرآن نميتواند به غرض و فلسفه
وجودي خود دست يازد. ارتباط ميان عترت و قرآن دو سويه است،
از طرفي قرآن اهل بيت را والاترين انسانها معرفي ميكند و از سويي
آگاهترين انسانها به معارف و حقايق قرآن، اهل بيت«عليهمالسلام»
ميباشند.
در قرآن کریم آیات بسیاری در شأن و منقبت اهل البیت (ع) بویژه
حضرت علی (ع) آمده است .
فضایل حضرت علی (ع) در قرآن
إِنِّی جَاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِن ذُرِّیَّتِی قَالَ لاَ یَنَالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ
(من ترا امام و رهبر مردم قرار دادم) سوره بقره، آیه 124
شافعی ابن مغازلی در کتاب المناقب، ص 276 به سند خود از
عبدالله بن مسعود روایت کرده که گفت :
رسول خدا فرمود : "من از دعای پدرم ابراهیم هستم.”
گفتیم : ای رسول خدا چگونه از دعای پدرت ابراهیم هستی؟
فرمود : خداوند به ابراهیم (ع) وحی کرد که :
"انی جاعلک للناس اماما”
ابراهیم خوشحال شد و گفت :
"پروردگارا از دودمان من نیز امامانی مثل من قرار بده.”
خداوند به ابراهیم وحی فرستاد :
"ای ابراهیم من عهدی به تو نمیدهم که به آن وفا نکنم”عرض کرد:
"خدایا آن چه عهدی است که اگر به من عطا کنی وفا نکنی؟”
فرمود :"من پیمان امامت رابه ستمکاران از دودمان تو نمیبخشم.”
ابراهیم عرض کرد:
"ستمکارانی که این پیمان به آنها میرسد، کیانند؟”
به او فرمود : "کسی که برای بتی سجده و عبادت کند.”
ابراهیم عرض کرد : "پروردگارا من و فرزندانم را از پرستش
بتان دور بدار.”
پیامبر (ص) فرمود : "دعای ابراهیم به من و علی منتهی شد و هیچ
یک از ما در مقابل بتی هرگز سجده نکردیم پس خداوند مرا برای
خود پیامبر و علی را وصی اخذ کرد.”
إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِکُلِّ قَوْمٍ هَادٍ
(تو تنها بیم دهندهای و برای هر گروهی هدایت کننده)
سوره رعد، آیه 7
ابن عباس روایت کرده :
چون این آیه نازل شد، پیامبر دستش را بر سینه خود زد و فرمود:
"منهم منذر” (انذار یعنی هدایت با دعوت) و سپس به شانه علی اشاره
کرد و فرمود: "انت الهادی یا علی بک یهتدی المهتدون من بعدی”
(یا علی تویی هادی و به وسیله تو بعد از من هدایت یافتگان هدایت
میشوند).
عَمَّ یَتَسَاءلُونَ عَنِ النَّبَإِ الْعَظِیمِ
(از چه چیز سئوال کنند از داستان بزرگ)
سوره نبا، آیات 1و2
رسول خدا فرمود : "منظور ولایت علی بن ابیطالب است که از آنها
درباره آن در قبر سؤال میشود و هیچکس در شرق و غرب عالم،
در بر و بحر از دنیا نمیرود مگر این که فرشتگان از او دربارة
ولایت امیرمؤمنان سؤال میکنند و به میت میگویند :
کیست پروردگارت؟
چیست دینت؟ و کیست پیامبرت؟ و کیست امام تو؟”
اهدِنَــــا الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ
(ما را به راه راست هدایت کن) سوره حمد آیه 6
حضرت پیامبر فرمود : "صراط مستقیم، صراط محمد و آل محمد
است.”
از ابن عباس رسیده که پیامبر (ص) به علی (ع) فرمود :
"ای علی تو راه روشن و همان راه راست و پشتوانه و پناه مؤمنان
هستی.”
وَمِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ
(از میان مردم کسی است که جان خود را برای طلب خشنودی خدا
میفروشد و خدا نسبت به بندگان مهربان است.)
سوره بقره، آیه 207 (آیه لیلة المبیت)
ابوسعید خدری میگوید : همان شبی که پیامبر (ص) مهاجرت کردند
به غار رفتند علی در بستر پیامبر خوابید. خداوند به جبرئیل و میکائیل
فرمود: "بین شما برادری برقرار کردم عمر یکی از شما از دیگری
طولانیتر است کدامیک از شما حاضر است برای دیگری فداکاری
کند و از مقداری از عمرش درگذرد؟” هیچکدام حاضر نشدند.
خداوند متعال فرمود : "شما مانند علی بن ابیطالب نیستید من بین او
و پیامبر برادری قرار دادم و علی در بستر پیامبر خوابید و ایثار نمود
و جانش را فدای پیامبر کرد. بسوی زمین بروید و او را از شر
دشمنان محافظت نمایید.
” وقتی جبرئیل کنارسر و میکائیل پایین پای علی قرار گرفتند،
جبرئیل گفت : "بَخٍّ بَخٍّ مَن مِثلُکَ یابن ابیطالب”
(به به خوشا به حال تو ای پسر ابوطالب، خداوند به واسطه تو بر
ملائکه مباهات میکند) و در این هنگام آیه فوق نازل شد و به همین
دلیل این شب تاریخی را لیلة المبیت نامیدهاند.
الَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَالَهُم بِاللَّیْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلاَنِیَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ
رَبِّهِمْ وَلاَ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلاَ هُمْ یَحْزَنُونَ ؛سوره بقره، آیه 274
(آنانکه اموال خود را شب و روز و نهان و آشکار، انفاق میکنند،
پاداش آنان نزد پروردگارشان برای آنان خواهد بود و نه بیمی برای
آنان است و نه اندوهگین میشدند.)
از ابن عباس نقل شده است که این آیه در شأن علی نازل شده است.
وَمَا یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ
(تأویل قرآن را جز خدا و راسخین در دانش نمیداند.)
سوره آل عمران، آیه 7
انس از پیامبر اسلام (ص) نقل کرده که پیامبر (ص) فرمود :
بعد از من، علی عالمترین مردم است برای تعلیم و تأویل قرآن.
فَمَنْ حَآجَّکَ فِیهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءنَا
وَأَبْنَاءکُمْ وَنِسَاءنَا وَنِسَاءکُمْ وَأَنفُسَنَا وأَنفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَةُ اللّهِ
عَلَى الْکَاذِبِینَ
(پس هر که با تو پس از دانشی که تو را آمده باشد محاجّه کند.
بگو بیایید پسرانمان و پسرانتان و زنانمان و زنانتان خودمان و
خودتان را فرا خوانیم و سپس مباهله کنیم و لعنت خدا را بر
دروغگویان قرار دهیم.) سوره آل عمران، آیه 61 (آیه مباهله)
أَمْ یَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنَآ آلَ إِبْرَاهِیمَ
الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ وَآتَیْنَاهُم مُّلْکًا عَظِیمًا
(مردم بر آنچه خدا از فضل خویش به آنان عطا کرده رشک
میورزند در حقیقت ما به خاندان ابراهیم کتاب و حکمت دادیم و به
آنان ملکی بزرگ بخشیدیم.)سوره نساء، آیه 54
از ابن عباس نقل شده: این آیه در مورد پیامبر و علی نازل شده است
فضل در پیامبر همان نبوت است و در علی همان امامت.
جعفربن محمد (ع) درباره «واتیناهم ملکاً عظیما» فرمود :
«در میان امت امامانی هستند که اطاعت از آنها اطاعت از خداست
و نافرمانی از آنها نافرمانی خدا»
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ فَإِن
تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ إِن کُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ
الآخِرِ ذَلِکَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِیلاً
(ای کسانیکه ایمان آوردهاید خدا را اطاعت کنید و پیامبر و
اولی الامر که از شما هستند را اطاعت کنید.) سوره نساء، آیه 59
«اِنَّ الَّذینَ اَمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ اوُلئِکَ هُم خَیرُ البَریَّهِ . »
« ( اما ) کسانی که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند ،
بهترین مخلوق ( خدا )یند . سوره بینه آیه 7
سیوطی در درّ منثور در ذیل آیه مورد بحث از ابن عسا کر از
جابر بن عبدالله روایت کرده که گفت : نزد رسول خدا (ص) بودیم
که علی (ع) آمد و رسول خدا (ص) به ما فرمود : به آن خدایی که
جانم بدست اوست این که می آید و شیعیانش هر آینه و به یقیه
رستگاران در روز قیامتند آنگاه این آیه (ان الذین آمنوا...خیرالبریه)
نازل شد و به همین جهت اصحاب رسول خدا (ص) بهر وقت علی
را می دیدند می گفتند خیرالبریه دارد می آید .
إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ
الزَّکَاة وَهُمْ رَاکِعُونَ
(ولیّ شما تنها خدا و پیامبر اوست و کسانیکه ایمان آوردهاند همان
کسانیکه نماز بر پا میدارند و در حال رکوع زکات می دهند.)
سوره مائده، آیه 55
الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلاَمَ دِینًا
(امروز دین شما را به کمال رسانیدم و نعمت خود بر شما تمام کردم
و اسلام را دین شما برگزیدم)سوره مائده، آیه 3
یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ
رِسَالَتَهُ وَاللّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکَافِرِینَ
(ای پیامبر آنچه را از پروردگارت بر تو نازل شده است به مردم
برسان اگر چنین نکنی امر رسالت را ادا نکردهای.)
سوره مائده، آیه 67
آیات فوق درباره ولایت و جانشینی حضرت علی (ع) میباشد.
الَّذِینَ آمَنُواْ وَلَمْ یَلْبِسُواْ إِیمَانَهُم بِظُلْمٍ أُوْلَـئِکَ لَهُمُ الأَمْنُ وَهُم مُّهْتَدُونَ
(کسانیکه ایمان آورده و ایمان خود را به شرک نیالودهاند آنان در
امن هستند و آنان راه یافتگانند.)سوره انعام، آیه 82
از ابن عباس نقل است که :
"الذین آمنوا یعنی کسانیکه تصدیق به توحید کردند یعنی علی بن
ابی طالب (ع) و "لم یلبسوا” یعنی آلوده و مخلوط نشد.
(مانند "لم تلبسون الحق بالباطل” یعنی حق و باطل با هم مخلوط
نمیشوند.)
"ایمانهم بظلم” یعنی ایمانشان به ظلم یعنی شرک آلوده نشد.
سپس این عباس میگوید : به خدا قسم هیچ کس به خدا ایمان نیاورد
مگر بعد از شرک، غیر از علی که او ایمان بخدا آورد بدون اینکه به
اندازه چشم زدنی به خدا شرک بورزد.
"اولئک لهم الامن” یعنی از عذاب و در آتش در امان هستند.
"و هم مهتدون” یعنی آنها به بهشت هدایت میشوند و علی اول کسی
است که به خدا ایمان آورد.”
قُلْ فَلِلّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ فَلَوْ شَاء لَهَدَاکُمْ أَجْمَعِینَ
(بگو برای خدا حجت بالغه است.) سوره انعام، آیه 149
انس نقل میکند که پبیامبر فرمود :
من و علی حجت بر امت هستیم در روز قیامت.
یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّهُ وَمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ
(ای پیامبر بس است ترا خدا و آنکه پیرویت کردند از مؤمنان)
سوره انفال، آیه 64
جابربن عبدالله انصاری نقل کرده که : "و من اتّبعک من المؤمنین.”
علی بن ابی طالب است و او در رأس مؤمنین است.
اِلَّا الَّذینَ امَنوُا وَ عَمِلوُا الصّالِحاتِ وَ تَواصُوا بِالحَقِّ وَ تَواصوُا بِالصَّبرِ
مگر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده اند ، و یکدیگر
را به حق سفارش کرده و یکدیگر را به شکیبایی و استقامت توصیه
نموده اند .
سیوطی در درّ منثور تفسیر سوره عصر می گوید :
ابن مردویه از ابن عباس روایت کرده که منظور از
( والعصران الانسان لفی خسر ) اباجهل بن هشام و مقصود از جمله
( الا الذین امنوا و عملوا الصالحات ) علی (ع) و سلمان است .
وَأَذَانٌ مِّنَ اللّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ یَوْمَ الْحَجِّ الأَکْبَرِ أَنَّ اللّهَ بَرِیءٌ
مِّنَ الْمُشْرِکِینَ وَرَسُولُهُ
(و این اعلامی است از جانب خدا و رسولش به مردم در روز
حج اکبر که خدا و رسولش از مشرکان بیزار است.)
سوره توبه، آیه 2 (آیه برائت)
خادم درگه تو جبرائیل
عبد فرمانبر تو عزرائیل
بنده کوچک تو میکائیل
خاک پابوس تو هم اسرافیل
یکسره ریز خور خوان تواند
همه محکوم به فرمان تواند
