زکات از دیدگاه قرآن
«زکاة» در لغت، به دو معنا آمده است:
یکى رشد و نموّ و دیگرى پاکى.
کلمه «زکات» به سهمی اطلاق میشود که انسان مؤمن از مال خود
خارج میکند و به فقرا میدهد، به این دلیل است که در پرداخت آن،
امید رشد و افزایش مال همراه با خیرات و برکات را دارد، و موجب
تزکیه و پاکى روح پرداخت کننده میشود.
در قرآن کریم؛ آمدن «زکات» در کنار «صلاة» نشان آن است که
رابطه با خداوند متعال از طریق نماز حاصل شده و رابطه با مخلوق
خداوند از راه اداى زکات برقرار میشود.
همراهى ایندو به جهت اهمیت ویژه آنها است؛ زیرا نماز در آیات
قرآن کریم و روایات اسلامى از جایگاه خاصى برخوردار است و
زکات نیز در دین اسلام در بُعد اقتصادى و اجتماعى و ...
بسیار اهمیت دارد و ذکر زکات در کنار نماز نشانه جامعیت اسلام و
همه جانبه نگرى دین مقدس اسلام است.
زکات از مهمترین برنامههای اقتصادی اسلام است.
این واژه به همراه مشتقاتش در قرآن ۵۹ مرتبه در ۲۹ سوره و ۵۶
آیه به کار رفته، که ۲۷ مورد در کنار نماز آمده است:
وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ ﴿٤ / مومنون )
الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ...﴿٤١/ حج )
وَالْمُقِيمِينَ الصَّلَاةَ ۚ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّـهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ
أُولَـٰئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا ﴿١٦٢/ نساء )
رِجَالٌ لَّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّـهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَ
إِيتَاءِ الزَّكَاةِ... (37/ نور)
امام على عليهالسلام:
بركت در مال كسى است كه زكات بپردازد، به مؤمنان مدد و يارى
رساند و به خويشاوندان كمك نمايد. (تحف العقول، ص 172)
پيامبرصلى الله عليه و آله:
بدانيد كه خداوند متعال نماز جمعه را بر شما واجب ساخته است
پس آنان كه در زندگى و پس از مرگ من، از روى سبك شمردن و
يا انكار، آن را ترك كنند، با وجود اينكه پيشواى عادلى دارند،
خداوند وحدتشان نبخشد و در كارشان بركت ندهد،
آگاه باشيد نه زكات، نه نماز، نه حج و نه روزه آنان پذيرفته است.
بدانيد كه زندگى آنان بركتى نخواهد داشت، مگر توبه كنند.
(عوالى اللالى، ج 2، ص 54، ح 146)
امام صادق عليه السلام:
تکمیل روزه به پرداخت زکات یعنى فطره است، همچنان که صلوات
بر پیامبر (ص) کمال نماز است. (وسائل الشیعه، ج 6، ص 221)
امام صادق(ع) فرمود:
کسی که به وزن يک قيراط از زکات واجب را نپردازد مومن و
مسلمان نيست و مصداق فرموده خداست (که بنده بعد از مرگ
می گويد:) خدايا مرا برگردان تا بعدها کار شايسته انجام دهم.
وسائلالشيعه جلد 6 صفحه 18
امام علی(ع) فرمود:
مقصود از ماعون (در قرآن) زکات واجب است، بازدارنده زکات
همانند رباخوار است، کسی که زکات مالش را نپردازد مسلمان
نيست.بحارالانوار جلد 96 صفحه 29
ابوبصير گويد: از امام صادق(ع) شنيدم که میفرمود:
کسی که از پرداخت زکات خودداری کند هنگام مرگ تقاضای برگشت
به دنياخواهد کرد و او مصداق فرموده خداست که :
خدايا مرا به دنيا برگردان شايد بعدها کار شايسته انجام دهم.
(يعنی زکات بپردازم). وسائلالشيعه جلد 6 صفحه 14
دربعضی روایات آمده است كه خداوند دارایی وسهم محرومان
جامعه را در اموال ثروتمندان قرار داده است و آنها با انفاق اموال
و دارایی خود، در راه نیازمندان و محرومان، در واقع بدهی خود
را به آنها پرداخت میكنند و این یك وظیفه و تكلیف الهی است.
پس اگر در جوامع بشری دو قطبی بودن دیده میشود به خاطر آن
است كه ثروتمندان جامعه به وظیفه خودكه پرداخت زكات است
عمل نكرده اند.
بدون تردید با پرداخت زكات این همه گرفتاری و فقر اجتماعی وجود
نداشت.
البته زكات فقط برای بر طرف كردن فقر اجتماعی و اقتصادی
نیست، بلكه اهداف دیگری نیز داشته است و از جهات اخلاقی،
فرهنگی، انسانی و تربیتی نیز مهم میباشد. زكات روحیه ایثار،
فداكاری ، نوع دوستی و تعاون وهمكاری را در جامعه
گسترش میدهد.
